سامانه نیازمندی های صنعتی کار
دسته‌بندی نشده

عملیات حرارتی -اصطلاحات رایج در عملیات حرارتی

عملیات حرارتی / اصطلاحات متداول

عملیات حرارتی به مراحلی گفته می شود که در جریان آن قطعه کار یا بخشی از آن تحت شرایط زمانی – دمایی و در صورت لزوم تحت تاثیرات فیزیکی و یا شیمیایی قرار گرفته ، تا در قطعه کار خواصی ایجاد گردد که برای مراحل ماشین کاری بعدی و یا برای اهداف کاربردی آن ضروری می باشد .
اصطلاح عملیات حرارتی یک واژه دقیق و معین نبوده و نباید با واژه هایی چون شکل دادن گرم و تغییر شکل گرم فلزات اشتباه شود.

کربن زدایی ناقص : نوعی فرآیند کربن زدایی فولاد است که کاهش کربن را بطور ناقص و نه بطور کامل در پی دارد .
خنک شدن : کاهش دمای یک قطعه کار
ماده خنک کننده : ماده مورد نیاز جهت خنک کردن قطعه کار .
دمای خنک کردن : دمایی که قطعه کار از آن دما شروع به خنک شدن می کند .
خنک شدن : کاهش دمای قطعه کار .
دمای زمان خنک شدن : مدت زمان بین آغاز و پایان مرحله خنک شدن و به عبارت خیلی دقیق مدت زمان بین دو نقطه از نمودار خنک شدن

 سرعت خنک شدن : کاهش دمای قطعه کار در مدت زمان مشخص برای نقطه ای معین یا بخشی از نمودار خنک شدن .
نمودار خنک شدن : نمودار خنک شدن یک قطعه کار دمای یک نقطه معین از قطعه کار را در ارتباط با زمان مشخص می سازد .
جریان خنک شدن :توزیع دما در یک قطعه کار در طول مدت خنک شدن در ارتباط با زمان  به طور دقیق جریان خنک شدن مجموعه ای است متشکل از نمودارهای خنک شدن نقاط مختلف آن
تغییر ابعادی : تغییر ابعاد یک قطعه کار بدون تغییر شکل آن
مدت زمان کوئنچ : محدوده زمانی از آغاز تا پایان یک مرحله کوئنچ ( در اصطلاح کارگاهی ، مدت زمان کوئنچ عبارت است از هنگام فرو بردن قطعه کار در ماده خنک کن تا پایان بیرون آوردن آن)
کوئنچ کردن : خنک شدن قطعه کار با سرعتی بیشتر از خنک شدن آن در هوا ، خنک کردن فولادهای آستنیتی از دمای بالا به منظور ایجاد یک ساختار کریستالی آستنیتی با چقرمگی مناسب را حتی اگر در هوا صورت گیرد نیز کوئنچ کردن می نامند.
ماده کوئنچ : ماده ای است به منظور عمل کوئنچ .
دمای کوئنچ : دمایی که در آن دما کوئنچ می شود.

پیرسازی : تغیر خواص یک فلز که در حالت پایداری ترمودینامیکی نمی باشد. در ارتباط با دما و زمان را پیر سازی می گویند.
پیرسازی طبیعی : پیرسازی در دمای محیط و بدون دخالت تاثیر پارامترهای دیگر .
پیر سازی مصنوعی : پیر سازی از طریق گرم کردن تا دمای مناسب ، خنک کردن تا دمای پایین ، ایجاد نوسان حرارتی در یک محدوده که تا دمای محیط را نیز می تواند شامل شود.
مدت زمان برگشت : مدت زمان نگهداری قطعه در دمای برگشت.
برگشت دادن : حرارت دادن قطعه کار سخت شده تا دمایی بین دمای محیط و Ac1 و نگهداری آن در این دما با انجام مرحله خنک کردن بعدی که متناسب با اهداف کاربردی آن انجام می شود .
تردی برگشت : چقرمگی کاهش یافته که پس از نگهداری یا خنک کردن آهسته در محدوده  حرارتی معینی در مرحله برگشت یا مرحله مشابه زمانی_دمایی صورت می پذیرد .
دمای برگشت : دمایی که قطعه کار در مرحله برگشت در آن دما نگه داشته می شود .
گرم کردن سطحی : گرم کردن یک قطعه کار تا حدی که دمای سطحی آن معادل دمای خواسته شده باشد .
حداکثر قابلیت سختی پذیری : حداکثر سختی قابل دستیابی قطعه کار تحت شرایط بهینه
حداکثر سختی پذیری : حداکثر سختی ایجاد شده در قطعه پس از مرحله سختکاری . سختی پذیری در درجه اول به میزان کربن موجود در آستنیت که بصورت محلول جامد می باشد بستگی دارد .مثلا سختی حاصل از برش با گاز یا جوشکاری که بصورت ناخواسته ایجاد می شود جزو سختی ماکزیمم به شمار میرود.

READ  شیوه استناد علمی و مقاله نویسی

کربن دهی سطحی : غنی سازی مقدار کربن لایه سطحی از طریق انجام عملیات ترمو شیمیایی . بسته به ماده کربن دهی چند روش کربن دهی وجود دارد که عبارتند از : کربن دهی-گازی-حمام نمک-پودری و خمیری .
عمق کربن دهی سطحی : فاصله عمودی از سطح قطعه کار تا نقطه ای از آن که درصد کربن متناسب با اهداف کاربردی موردنظر است می باشد . عمق کربن دهی سطحی را می توان به وسیله برخی خواص مکانیکی که مقدار آنها به درصد کربن بستگی دارد نظیر زمینه کریستالی فولاد یا مقدار سختی بیان کرد .
پیر سختی : عبارت است از یک نوع عملیات حرارتی متشکل از ایجاد محلول جامد فوق اشباع ،سرد کردن با سرعتی که میزان انحلال موجود به قوت خویش باقی مانده و سپس مرحله رسوب دهی می باشد.
کربن زدایی کامل : جذب کربن موجود در فولاد تقریبا بطور کامل
رسوب دهی : نگهداری فولاد در دمای محیط یا بالاتر به منظور جداسازی یا جدا نشینی محلول جامد فوق اشباع .
آستنیتی کردن : گرم کردن و نگهداری در دمایی بالاتر از Ac1 به منظور تشکیل ساختار آستنیت .
بازپخت سفید (دون اکسید) : بازپخت قطعه در شرایطی که یک سطح براق  با اکسید خیلی کم پایدار ایجاد شود.
آزمایش سختی : سخت کردن نمونه هایی که کربن دهی سطحی نشده برای تعیین خواص مکانیکی

بور دهی : غنی سازی لایه سطحی یک قطعه کار با عنصر بر توسط عملبات ترمو شیمیایی .
کربو نیتروره کردن : غنی سازی لایه سطحی یک قطعه کار با کربن و نیتروژن با عملیات ترموشیمیایی .غالبا پس از انجام کربو نیتروره کردن به منظور دستیابی به سختی مورد نظر، قطعه کار کوئنچ می شود .
کرم دهی : غنی سازی لایه سطحی یک قطعه کار با عنصر کرم توسط عملبات ترمو شیمیایی .
بازپخت نفوذی : بازپخت یک قطعه کار در دمایی بسیار نزدیک به دمای انجماد همراه با نگهداری طولانی آن در این دما ، به منظور کاهش اختلاف موضعی در ترکیب شیمیایی .
لایه نفوذی : قسمتی از لایه سطحی قطعه کار که مقادیر یک یا چند عنصر آلیاژی در آن نسبت به وضعیت اولیه
تغییر یافته باشد.
سختکاری : عبارت است از آستنیت کردن و سرد کردن قطعه کار با چنان سرعتی که در خیلی یا قسمتی ازسطح مقطع به واسطه ساختار مارتنزیتی باعث افزایش چشمگیر میزان سختی آن گردد.
قابلیت سختکاری : اصطلاحات متشکل از قابلیت سختی پذیری سطحی و عمقی ، به عنوان سختکاری یکسان در تمام سطح مقطع یک قطعه  کار

سختکاری سطحی : سخت کردن محدود یک لایه کربن داده شده ) که بعد از عمل کربن دادن تا دمایی پایین تر ار Ac 1 خنک شده است ( از دمای سختکاری).
سختکاری عمقی : سخت کردن قطعه کار در تمام سطح مقطع ( به عبارتی سختی یکسان در تمام سطح مقطع یک قطعهکار سختکاری شده .
قابلیت سختی پذیری عمقی : بیشترین عمق سختی پذیری قابل دستیابی در شرایط بهینه برای یک قطعه کار پس از مرحله سختکاری .
عمق سختی : فاصله عمودی سطحی قطعه کار تا نقطه ای از آن که مقدار سختی متناسب با خواص کاربردی موردنظر می باشد .
سختکاری مستقیم : کوئنچ مستقیم یک قطعه کار بعد از کربن دهی و در صورت نیاز بعد از سرد کردن آن بعد از کربندهی در دمایی که برای سختکاری آن بعد از کربن دهی سطحی مناسب باشد .
سختکاری مغزی : سخت کردن از دمای سختکاری مغز یک قطعه کار کربن دهی شده که بعد از کربن دهی تا دمایAc 1 خنک شده است .
سختکاری مضاعف : سخت کردن مضاعف یک قطعه کار کربن دهی سطحی شده .مرحله کوئنچ اولیه مستقیما بعد از کربن دهی در دمایی که برای سختکاری آن بعد از کربن دهی سطحی مناسب باشد.

READ  انجماد فلزات و آلیاژها | بررسی پدیده انجماد در ریخته گری

سخت کردن ساده : سخت کردن قطعه کار پس از کربن دهی سطحی و سرد کردن بعدی آن تا دمایی پایین تر از Ac1 .
سخت کاری کربوره : کربن دهی سطحی یا کربونیتروره کردن قطعه کار همراه با انجام عملیات حرارتی مورد نیاز بعدی به منظور سختکاری .
سختکاری القایی : سختکاری موضعی که در آن عمل آستنیت کردن به روش القایی صورت می گیرد .
سختکاری موضعی : سخت کردن محدود در سطح یک قطعه کار .
سختکاری بعد از شکل دادن گرم : سختکاری پس از تغییر شکل گرم بدون سرد کردن میان مرحله ای پایین تر از دمای Ac1 .
سختکاری در حمام نمک : سختکاری همراه با سرد کردن در روغن ، نمک مذاب و یا فلز مذاب با این هدف که یک تعادل حرارتی تا حد ممکن قبل از تشکیل شدن مارتنزیت در ساختار قطعه ایجاد شود .
بازپخت : اجرای عملیات حرارتی یک قطعه کار در دمای معین با مدت زمان نگهداری مشخص همراه با مرحله خنک کردن متناسب با خواص مورد نیاز قطعه کار .
مدت زمان بازپخت : محدوده زمانی آغاز و پایان مرحله نگهداری قطعه در دمای بازپخت )محدوده زمانی بین قرار دادن یک قطعه کار در داخل کوره تا هنگام بیرون آوردن آن .

دمای بازپخت : دمایی که در آن یک قطعه کار در مرحله بازپخت قرار می گیرد.

بازپخت درشت دانگی : بازپخت در دمایی اکثرا بالاتر از نقطه Ac3 ، همراه با سرد کردن متناسب با خواص مورد نظر جهت دستیابی به ساختار کریستالی دانه درشت .
بازپخت انحلال : بازپخت قطعه ای به منظور انحلال عناصر تشکیل دهنده جدا شده در محلول جامد ، مثلا در یکزمینه آستنیتی .
بازپخت نرمال : گرم کردن یک قطعه کار در دمایی کمی بالاتر از نقطه Ac1 ( در مورد فولادهای هیپواوتکتیک بالاتر از نقطه Ac1  همراه با سرد کردن نهایی آن در هوای ساکن . به طور کلی منظور از انجام اینگونه عملیات حرارتی ایجاد یک زمینه کریستالی یکنواخت و دانه ریز پرلیتی می باشد .

اگر فرایند دما-زمانی منجر به تشکیل باینیت یا مارتنزیت گردد ، بایستی از واژه سختکاری در هوا استفاده گردد.

بازپخت تبلور مجدد : بازپخت در دمایی معادل دمای تبلور مجدد که بعد از شکل دادن قطعه کاری در دمایی پایین تر صورت می گیرد.
بازپخت تنش زدایی : بازپخت در دمایی کاملا بالا در فولادهای بهسازی شده پایین تر از دمای برگشت ( همراه با مرحله سرد کردن آهسته ، به نحوی که تنش های داخلی ، بدون تغییر عمده در دیگر خواص فولاد در حد نسبتا بالایی برطرف شود .
بازپخت نرم : بازپخت در دمایی حول نقطه A1- در صورت امکان به صورت نوسانی حول نقطه A1 – همراه با سرد کردن آهسته بعدی جهت دستیابی به نرمی کافی و مناسب با اهداف کاربردی و حتی الامکان ایجاد یک حالت بدون تنش

قطر عملیات حرارتی : برای مقایسه اشکال مختلف مقاطع به ویژه در جریان خنک شدن ، قطعه کار استوانه ای با قطر مبنا به طولی در نظر گرفته می شود که دو سر قطعه کار تاثیری روی منحنی شدن قطعه کار نداشته باشد
تابیدگی : تغییر شکل و اندازه یک قطعه بعد از انجام عملیات حرارتی .
عملیات ترموشیمیایی : نوعی عملیات حرارتی است که ترکیب شیمیایی یک ماده به واسطه نفوذ و یا خروج یک یا چند عنصر آلیاژی به طور عمده تغییر داده می شود . مراحلی چون آلومینیوم کاری ، کربن دهی سطحی ،برکاری ، کربونیتروره کاری ، کرم کاری ، کربن زدایی ، نیتروره کاری و سیلیسیم کاری را می توان جزو عملیات حرارتی ترموشیمیایی به شمار آورد.
عملیات ترمومکانیکی : ارتباط فرایندهای شکل دادن با انجام عملیات حرارتی به منظور ایجاد برخی خصوصیات مورد نظر در فولاد را عملیات ترمومکانیکی می نامند
تغییر شکل با دمای کنترل شده : اعمال دمای کنترل شده ای در آخرین و با بیشترین درجه شکل دادن گرم ومرحله سرد کردن نهایی
آن ، به منظور دستیابی به یک زمینه کریستالی مشابه در بازپخت نرمال .
خنک کردن دما پایین ( عملیات حرارتی دما پایین ) : خنک کردن قطعه کاری در دمایی خیلی پایین تر از دمای محیط به منظور پایداری زمینه کریستالی مورد نظر و یا به منظور تبدیل زمینه کریستالی و یا گسترش این ساختار زمینه کریستالی

READ  فولادهای مقاوم حرارتی

کربن زدایی : کاهش درصد کربن لایه سطحی قطعه کار با عملایت ترمو شیمیایی .
نیتروره کردن( نیتروژن دهی ) : غنی سازی سطحی یک قطعه کار با عنصر نیتروژن با انجام عملیات ترموشیمیایی .
اکسیداسیون موضعی : غنی سازی سطح قطعه کار با عنصر اکسیژن .
پیش گرم کردن : گرم کردن تا دمایی پایین تر از دمای عملیات حرارتی دلخواه .
اضافه دما : گرم کردن تا دمای خیلی بالا همراه با نگهداشتن معمولی آن در این دما ، باعث درشت دانگی ناخواسته زمینه کریستالی می شود به نحوی که می توان این مورد را با عملیات حرارتی بعدی یا از طریق تغییر شکل مجدد به حالت اولیه برگرداند .
منحنی گرمایی : نمودار افزایش دمای نقطه معین از قطعه کار می باشد که دمای مورد نظر را بسته به زمان مربوطه مشخص می سازد .
تنش زدایی کار سختی شده : بازپخت قطعه کار ، کار سختی سرد شده در دمایی پایین تر از دمای تبلور مجدد ، به منظور دستیابی به خواص مکانیکی و فیزیکی که قبل از تغییر شکل سرد در قطعه کار موجود بوده است.

سختی سربی : عبارت است از یک نوع عملیات حرارتی مفتول ها و تسمه ها که از عملیات آستنیت کردن و سردکردن سریع در دمایی بالاتر از نقطه Ms1 به منظور دستیابی به ساختار کریستالی مناسب جهت تغییر شکل سرد تشکیل شده است .
 آزمایش جمینی : آزمایشی به منظور تست قابلیت سختی پذیری که در آن نمونه مورد نظر از سمت پیشانی تحت شرایط معینی کوئنچ و در در نتیجه در طول قطعه کار باعث نوعی جریان خنک شدن و همچنین متناسب با رفتار تحول ساختار کریستالی فولاد یک نمودار سختی معینی به وجود می آید.
بهسازی کردن : سختکاری و سپس برگشت در محدوده دمای بالا به منظور دستیابی به چقرمگی مناسب همراه بااستحکام مورد نظر .
پیرسازی مارتنزیتی : پیرسازی همراه با رسوب دادن گرم یک زمینه کریستالی مارتنزیتی که در هنگام سرد کردن و پس از بازپخت انحلال و قبل از رسوب سازی گرم ایجاد شده باشد .
فوق پیری : رسوب دادن گرم یک ماده بازپخت انحلال در دمای بالا یا نگهداشتن طولانی که حداکثر یا حداقل مقدار هر یک از خواص مربوط از حد مجاز مربوطه تجاوز نماید .
تمپر کردن : بازپخت قطعه چدنی با زمینه کریستالی لدبوریتی به منظور تجزیه سمنتیت .

تغییر دانه ها : حرارت دادن تا دمایی به مقدار خیلی کم بالای Ac3 ( در مورد فولادهای هیپواوتکتوئید بالای(Ac1 ) با نگهداشتن کوتاه مدت و سرد کردن بعدی با سرعت مشخص به منظور هرچه یکنواخت کردن دانه ها یا ظریفتر ساختن آنها .
سوختن : آسیب دیدگیهای موجود در مرز دانه های یک ماده در نتیجه اعمال حالت اضافه دما که به هیچ وجه غیر قابل برگشت پذیر نیست .
گاز محافظ : مواد گازی شکل که واکنش شیمیایی با قطعه کار نداشته ، از واکنش شیمیایی مواد دیگر با قطعه کار جلوگیری و یا آن را محدود می کند .

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن
بستن